Gewoon doen of iets niet bestaat en de andere kant op kijken is ook een manier van in oplossingen denken.

Je kent het vast ook wel. De uitspraak ‘horen, zien en zwijgen’. En de vele plaatjes die hier voor bedacht zijn. Je kunt zelfs beeldjes kopen van God weet wie allemaal, ook Boeddha’s, met de handen voor de ogen, oren en mond. Allemaal lachen natuurlijk.

Wat minder om te lachen is, althans dat vind ik, is dat we dit ‘niet willen horen, niet willen zien en laat-ik-maar-beter-zwijgen’ in heel veel facetten en op steeds meer plekken tegenkomen. Ik richt mij hier nu op het bedrijven en organisaties.

Weet je, ik begrijp best dat er bedrijven zijn die niet de behoefte hebben dat iedereen creatief is of zijn maximale denkvermogens benut. Er zijn ook gewoon mensen nodig die zonder duizend-en-één vragen uitvoeren wat anderen verzinnen. Simpel en wel zo makkelijk. Het maakt het echter ook zo verdomde moeilijk om je betrokken te blijven voelen. We hobbelen van week-, maand, kwartaal- naar jaaroverleg om de aandeelhouders te paaien. Want-zo-doen-we-dat-nou-eenmaal-hier als belangrijkste argument.

‘Niets van wat je doet is belangrijk maar het is heel belangrijk dat je het doet’

Als er iets geestdodend is en afbreuk doet aan het gevoel van mensen dat ze zinvol bezig zijn, is het wel een sfeer en klimaat van ‘niets van wat je doet is belangrijk maar het is heel belangrijk dat je het doet’. Lees die zin nog maar een paar keer. Je kunt hier heel druk mee zijn. ‘Busyness’ als belangrijkste bezigheid. Dag in. Dag uit. Zelfs als traditie die in ere gehouden moest worden.

Zo zag ik met eigen ogen bij een groot Nederlands electronica concern dat er ’s middags door veel mensen online het kaartspelletje patience gespeeld werd (en nee, niet tijdens de pauze) en ’s avonds de catering bezorgd werd omdat in die specifieke periode nou eenmaal overgewerkt moest worden om het jaarverslag op te stellen. En als we toch overwerken dat stellen we het werk dat we ’s middags kunnen doen maar uit tot de avond. Want tja, je zou je werk eens eerder af hebben. Dat lijkt alleen maar verdacht en past niet in de traditie. Logisch dan toch, niet?

Eerlijk is eerlijk.

Ik heb waanzinnig veel geleerd nadat ik met een enorme dosis aan academische boekenwijsheid, verpakt in driedelig kostuum met een bijpassende stropdas, in diverse baantjes diverse opdrachten heb gedaan.

Maar er vielen mij ook veel dingen op die mijns inziens anders moesten. En met gemak, anders konden. Of, van een hele andere orde, dingen die het daglicht niet konden verdragen en absoluut niet in de ‘Company Code of Ethics’ staan.

Althans dat dacht mijn simpele zieltje toen. Nou, dat zag ik toch écht verkeerd… Mijn ‘suggesties ter verbetering’ werden mij meestal niet in dank afgenomen. En als je een neusje hebt voor het vliegensvlug spotten van dingen die het daglicht niet kunnen verdragen, of voor dood hout binnen bedrijven (en dan bedoel ik in eerste instantie werk en projecten die totaal niets maar dan ook echt helemaal niets bijdragen behalve een alibi om druk te zijn — en niet mensen die met 28 jaar jong al geestelijk met pensioen zijn en daar elke dag hun schaarse uren als figurant en zombie slijten), dan wordt je al snel als een soort van ‘antichrist’, opstandige en afvallige binnen het bedrijf betiteld.

Wat daar zeker aan bijdraagt is als je geen ontzag hebt voor heilige huisjes die binnen bedrijven zijn gebouwd en niet onder de indruk bent van persoonlijkheden die zich hebben laten aanvreten door macht en geld.

Dat ik hier een scherp oog voor heb, werd mij altijd verweten. Dit kwam als ontwikkel- en zwak punt keer op keer terug in mijn functioneringsgesprekken. Wel mooi verpakt. Dat wel. Er werd natuurlijk niet gezegd dat ik ‘te veel zag, te veel hoorde en te weinig zweeg’.

Maar op mijn vraag ‘Wie daar nou last van had, wat het probleem nou echt was en wiens probleem dat dan was?’ kreeg ik nooit bevredigende antwoorden. Ik moest me gewoon ontwikkelen op dit punt. Lees: mijn mond houden en weg kijken. Gewoon doen of er niets aan de hand was en de andere kant op kijken. Nou denk ik van nature dolgraag in oplossingen maar weiger met de kraan open te dweilen. Ik pak problemen graag bij de oorzaak aan. Maar ja, dat blijkt dus best moeilijk te zijn als de CxO zelf deel van de oorzaak is… Dan wordt mijn manier van in oplossingen denken niet lang gewaardeerd. Nou ik kan je verzekeren, dan ben je snel klaar en ga je op zoek naar andere bedrijven en leiders die dit wel kunnen waarderen.

“Marcel, we hebben slechts één probleem en dat is dat we te veel geld hebben!”

Dit blijken er echter verdomd weinig te zijn. En dan kan ik niet anders dan het roerend eens zijn met een leidinggevende van een hele grote verzekeringsmaatschappij die, tijdens een interview als onderdeel van mijn afstudeerstage (lang, lang geleden aan de Universiteit van Tilburg), zijn hand op mijn schouder legde en de historische woorden sprak “Marcel, we hebben slechts één probleem en dat is dat we te veel geld hebben!”

Op dat moment snapte ik helemaal niks van die uitspraak. Elke dag die daarop volgde des te meer. Zolang organisaties en bedrijven te veel geld en tijd hebben om te blijven doen wat ze doen op de manieren waarop ze dit doen(‘The Curse of Plenty’), verandert er helemaal niks. De status quo (inclusief fraude, pesten, verborgen werkeloosheid, geld- en tijdverslindende en verlieslijdende activiteiten, managers die zich schuldig maken aan mismanagement, leidinggevenden die elkaar de tent uitvechten en cijfers manipuleren en feitelijk onjuist presenteren, bewust informatie achterhouden, om slechts een paar zaken te noemen) wordt dan met hand en tand verdedigt. Dit kan alleen maar zolang er meer dan genoeg tijd en geld beschikbaar is.

Dan eis je dat werknemers niet nadenken. Dan eis je dat ze niet verder kijken dan hun neus lang is en zwijgen. Dan leer je dat je de hand die je voedt (de leidinggevende die bepaalt of je die schamele 1,5% loonsverhoging per jaar wel of niet krijgt), niet dient tegen te spreken. En wordt je vervolgens met vlag en wimpel gepromoveerd naar een hogere functieschaal omdat je zo goed in oplossingen kunt denken. Oftewel niet (meer) moeilijk doet, je kop in het zand steekt, en de andere kant op kijkt.

Waaraan heb jij trouwens jouw promoties verdient?

Scroll naar top